مهره

ساختمان ستون فقرات ؛ محل سکونت ۲۴ استخوان

ستون فقرات شما حمایت ساختاری مناسبی برای بدن فراهم می کند و از طناب نخاعی محافظت می نماید. ستون فقرات از ۲۴ قطعه استخوانی به نام «مهره ها» تشکیل شده که روی یکدیگر قرار گرفته اند. در «بدن انسان» با این ساختار اساسی بدن آشنا خواهید شد....

● پنج قسمت ستون فقرات

پزشکان ستون فقرات را به پنج ناحیه تقسیم می کنند:

۱) ستون فقرات گردنی (۷ مهره) (C۱ C۷)

۲) ستون فقرات سینه ای (۱۲ مهره) (T۱ T۷)

۳) ستون فقرات کمری (۵ مهره) (L۱ L۵)

۴) ساکروم (استخوان خاجی که در واقع از پنج مهره چسبیده به یکدیگر تشکیل شده است).

۵) کوکسیکس (استخوان دنبالچه که در واقع از چهار مهره چسبیده به یکدیگر تشکیل شده است)

مهره های ستون فقرات، رباط ها، تاندون ها و عضلات به هم متصل می شوند.

طناب نخاعی که درون ستون فقرات قرار دارد، نیز به بخش های مشابه تقسیم می شود:

۱) نخاع گردنی

۲) نخاع سینه ای

۳) نخاع کمری

۴) نخاع خاجی

۵) نخاع دنبالچه

طناب نخاعی همچنین دارای ریشه های عصبی و ریشه هایی است که زوایدی شاخه مانند ایجاد می کنند که در طول ریشه پشتی نخاع، سلول های گره ریشه پشتی قرار دارند که در انتقال پیام های درد از طناب نخاعی به مغز نقش مهمی دارند. ایجاد جراحت، آسیب یا ضربه وارد آمدن در اینجا باعث ایجاد درد می شود.

● گردن ۷ مهره دارد

ستون فقرات گردنی، یا گردن، از ۷ مهره تشکیل شده است. ستون فقرات گردنی در حالت طبیعی به راحتی به طرفین و بالا و پایین حرکت می کنند. در بخش گردنی ستون فقرات دو مهره منحصر به فرد قرار دارد. مهره اطلس و مهر آکسیس. این مهره ها به طور خاص برای ایجاد توانایی چنین چرخشی سازگاری پیدا کرده اند.

● ستون فقرات سینه ای

ستون فقرات سینه ای یا «بخش میانی پشت»، شامل ۱۲ مهره است و در زیر بخش گردنی ستون فقرات قرار دارند. دنده های شما در میانه پشت به این مهره ها متصل می شوند.

● ستون فقرات کمری

ستون مهره های کمری «بخش پایینی پشت» شامل پنج مهره (در اغلب موارد، در برخی موارد ممکن است مهره ششم هم در بخش کمری ستون فقرات وجود داشته باشد). ستون فقرات کمری در زیر بخش سینه ای قرار دارد. بخش پایینی پشت مقدار زیادی از وزن بدن را تحمل می کند و به همین دلیل افراد به خصوص به کمردرد آسیب پذیر هستند.

● ستون فقرات چگونه کار می کند؟

ستون فقرات توانایی انجام حرکات پیچیده ای را دارد. بین هر دو مهره یک بالشتک اسفنجی قرار دارد که ضربات ایجاد شده هنگام راه رفتن، دویدن و حرکت کردن را جذب می کند که به آن دیسک بین مهره ای می گویند.

رباط هایی مهره ها و دیسک های بین مهره ای را کنار هم نگه می دارند و تاندون ها عضلات را به ستون مهره ها متصل می کنند. هنگامی که عضلات شما منقبض می شوند تا ستون فقرات شما را حرکت دهند، با توجه کشسانی و انعطاف پذیری رباط های اطراف، ستون فقرات می تواند خم شود و بچرخد.

ستون فقرات طناب نخاعی را در برمی گیرد و از آن محافظت می کند. نخاع عصب اصلی است که پیام های عصبی را بین مغز و بقیه بدن منتقل می کند.

در ستون فقرات طبیعی، مهره ها به صورت یک قوس ملایم s شکل قرار دارند، به طوری که بخش گردنی ستون فقرات کمی به سوی داخل قوس دارد، بخش سینه ای اندکی به سمت بیرون قوس دارد و بخش کمری ستون فقرات به داخل قوس بر می دارد.

با اینکه بیشتر کمردردهای علتی عضلانی دارند، مجموعه ای از مشکلات می تواند از چارچوب استخوانی آنها منشا بگیرد. برای مثال، لغزش یا فتق دیسک ها که می تواند کاملا دردناک باشد.

هنگام سلامت استخوان های ستون فقرات محکم و متراکم هستند. مانند همه استخوان ها، مهره ها قدرت خود را به طور عمده از دو ماده معدنی مهم کلسیم و فسفات می گیرند. هنگامی که کمبود این مواد معدنی در بدن و جود داشته باشد، یا به علت سبک زندگی بی تحرک (فعالیت های تحمیل کننده وزن در واقع به حفظ استحکام استخوان کمک می کنند) یا بیماری مانند پوکی استخوان وجود دارد، استخوان ساختار و استحکامش را از دست می دهد. مهره ها به جز در مواردی که استخوان ها به این ترتیب ضعیف شده باشند یا به علت حادثه یا سقوط آسیب دیده باشند، به آسانی نمی شکنند یا دچار فرسودگی نمی شوند.

بخش های مختلف ستون فقرات که از گردن تا لگن امتداد پیدا می کنند، با یکدیگر کار می کنند تا حمایت و پایداری لازم برای تحمل بیشتر وزن بخش فوقانی بدن فراهم کنند. هر یک از مهره ها دارای منفذی است که تونلی را برای طناب نخاعی تشکیل می دهد، بنابراین طناب نخاعی را در مسیرش از پایین تا مغز حمایت می کند. اما ستون فقرات تنها یک لوله محافظ نیست. ستون فقرات در عین حالی که محافظت و حمایت از نخاع را فراهم می کند، طراحی اش به صورتی است که به شما امکان می دهید، خم شوید، بچرخید و همچنین بخش بالایی تنه تان را به هر طرفی بچرخانید. این خود استخوان ها نیستند که خم می شوند یا می چرخند: انعطاف پذیری ستون فقرات ناشی از ساختارهایی است که بین استخوان ها قرار دارند، که شامل رویه های مفصلی و دیسک های بین مهره ای است.

● دیسک های بین مهره ای

دیسک بین مهره ای میان استخوان های ستون فقرات قرار دارند، و فضایی برای رشته های عصبی برای بیرون آمدن از طناب نخاعی و رفتن به بخش های دیگر بدن فراهم می کنند. این دیسک ها از حلقه سفت بیرونی متشکل از ماده فیبری لاستیکی که همان غضروف است، تشکیل شده اند: اگر شما دیسک را به صورت افقی ببرید، مانند آن به نظر می رسد که پیازی را از وسط آن بریده باشید. در مرکز این حلقه های بافت فیبروالاستیک مایع ضخیمی وجود دارد که قوامی ژله ای دارد.

این حلقه ها به همراه مرکز ژله مانندشان بیشتر ضربه ها را که در حین راه رفتن، دویدن، پرش و حتی نشستن ممکن است روی ستون فقرات وارد آید، جذب می کنند. هر بار که شما به جلو و عقب خم می شوید یا می چرخید، تغییری در فشار در ناحیه محتوی مایع ژله ای دیسک ایجاد می شود. این تغییر فشار در مقادیر متوسط در واقع برای دیسک ها خوب است. اما در درازمدت، خم شدن بیش از حد به جلو، در حالی که کمر گرد است و پاها در حالت مستقیم قرار دارند می توانند به این حلقه ها که مایع را درون خود نگه می دارند، آسیب وارد کنند.

متاسفانه این حرکت خم شدن یکی از کارهایی است که بسیاری از مردم به طور مکرر در طول یک روز معمول برای رساندن دست به اشیا یا بلند کردن آنها انجام می دهند. حتی نشستن نادرست با صورت قوزکرده می تواند دیسک ها را در معرض آسیب احتمالی قرار دهد.

این آسیب در دیسک در حلقه بیرونی در مرکز دیسک نزدیک مایع رخ می دهد، و بعد به سوی بیرونی ترین لایه دیسک ادامه پیدا می کند. این عارضه را اغلب لغزیدگی دیسک می گویند، اما در واقع دیسک بین دو مهره لغزش پیدا نمی کند. در واقع مایع درون دیسک شروع به بیرون زدن از میان حلقه ها می کند. وقتی این عارضه به نقطه ای پیشرفت کند که تنها چند حلقه باقی مانده باشد که مایع درون دیسک را نگه داشته باشد، به آن بیرون زدگی دیسک می گویند. این حلقه ها می توانند روی طناب نخاعی یا اعصاب خروجی از نخاع فشار بیاورند. اگر همه حلقه ها پاره شوند، دیسک پاره شده یا فتق پیدا کرده است.

برخی از افراد ممکن است دچار عارضه ای به نام بیماری تحلیل برنده دیسک شوند. این عارضه معمولا در طول سال های بسیار به آرامی پیشرفت می کند. در این فرآیند، یک یا تعداد بیشتری از دیسک ها خشک و غیرقابل انعطاف می شوند، توانایی خود در جذب بارها و ضرباتی را که در حین حرکات بر آنها وارد می شود، از دست می دهند. سن هم بر دیسک های ستون فقرات اثر می گذارد. در ۲ سالگی این دیسک ها از ۷۰ درصد آب تشکیل شده اند، اما با افزایش سن دیسک ها به طورطبیعی محتوای آب شان را از دست می دهند.

اگر دیسک تحلیل برود، خشک شود، بیرون بزند یا پاره شود، ارتفاع آن کاهش پیدا می کند. این امر باعث می شود مهره ها به هم نزدیک تر شوند، بنابراین رویه های مفصلی در هنگام حرکت ضربه بسیار بیشتری را تحمل می کنند. و در نتیجه آنها هم دچار فرسودگی زودرس می شوند. کاهش ارتفاع دیسک همچنین شکاف میان استخوان ها را که از آن اعصاب بیرون می آیند، باریک تر می کند. این باریک شدن ممکن است روی عصب فشار بیاورد و باعث ایجاد درد شود.

تمام عارضه هایی که روی دیسک های بین مهره ای ستون فقرات اثر می گذارند، ممکن است در مراحل بعدی بسیار دردناک و ناتوان کننده شوند. این بیماری ها ممکن است با کار روزانه ورزش و بازی و کارکرد جنسی فرد تداخل کند.

هر مهره از یک بخش قدامی (تنه) و یک بخش خلفی (قوس مهرهای) ساخته شده و سوراخ مهرهای در بین این دو بخش قرار دارد در مجموع هر مهره از قسمتهای زیر تشکیل شده است:

• تنه مهره: دارای 5 سطح فوقانی ، تحتانی ، خلفی و طرفی است. سطح خلفی ، حد قدامی کانال نخاعی را میسازد و سطح فوقانی و تحتانی محل قرارگیری دیسک بین مهرههاست. تنه مهره در تحمل وزن بدن شرکت مینماید.
• قوس مهرهای که از نخاع محافظت میکند و از قسمتهای زیر تشکیل شده است.

1. یک جفت پایه (Pedicle) که قسمتهای قدامی طرفی قوس مهرهای را تشکیل میدهد.
2. یک جفت تیغه (Laminae) که قسمتهای خلفی قوس مهرهای را بوجود میآورند.
3. هفت زایده که شامل 4 زایده مفصلی (2 تا فوقانی و 2 تا تحتانی) ، دو زایده عرضی و یک زایده شوکی میباشد.

مهرههای آزاد شامل مهرههای گردن ، مهرههای پشت و مهرههای کمری هستند. مهرههای آزاد به استثنای مهره اول و دوم گردن ، دارای ساختمان مشابهی هستند. دو مهره اول گردن (مهره اطلس و مهره محوری) ، ساختمان خاص دارند. زیرا این دو باید ستون فقرات را با کاسه سر متصل سازند. مهره اول گردن به نام اطلس ، تنه ندارد و به جای آن یک قوس قدامی دیده میشود. در بالای این قوس از هر طرف یک حفره مفصلی برای دو برآمدگی استخوانی پس سری و در زیر آن دو زایده مفصلی برای اتصال به مهره دوم گردن (مهره محوری) وجود دارد. از تنه مهره دوم گردنی ، یک برآمدگی استخوانی به شکل دندان (زایده دندانی) به سمت بالا جدا میشود که با سطح درونی قوس قدامی اطلس دارای اتصالی مفصلی است.

استخوان خاجی از 5 مهره که با یکدیگر جوش خوردهاند، ساخته شده است. این استخوان جدار خلفی حفره لگنرا تشکیل میدهد. شکل آن سه گوش و سطح قدامی آن قدری گود و سطح خلفی آن قدری برجسته است و از دو طرف به استخوان خاصره متصل میشود. اتصال استخوان خاجی با آخرین مهره کمر بوسیله دو زایده مفصلی فوقانی مهرهها صورت میگیرد.

این استخوان از 5 - 4 مهره کوچک به هم چسبیده تشکیل شده است که شکل مثلثی دارد و با رباطهای مفصلی به انتهای استخوان خاجی متصل است. دنبالچه در انسان ، منطبق با دم حیوانات پستاندار است که کوچک و بدون رشد مانده است.

مفصل بین استخوان پس سری و اولین مهره گردن ، حرکات سر را به پایین و بالا و راست و چپ ، ممکن میسازد. زایده دندانی مهره دوم گردن بوسیله یک رباط عرضی به سطح درونی قوس قدامی مهره اطلس متصل است که موجب حرکت و گردش سر میشود. در رفتگی این مفصل و پارگی رباط عرضی ، خطر فرو رفتن مهره دوم گردن به داخل نخاع و مرگ فوری را در بردارد.

قرصهای غضروفی

اتصال مهرهها به یکدیگر بوسیله "قرصهای غضروفی" بین مهرهای و دو زایده مفصلی است. رباطهای سرتاسری و مشترک خلفی و قدامی باعث تحکیم آنها میگردد. تعداد قرصهای غضروفی بین مهرهای 23 عدد است. در ساختمان قسمت مرکزی این قرصهای غضروفی ، ماده ژلاتینی آبدار بکار رفته است. در نتیجه فشار و سنگینی وزن بدن روی قرصها ، آب ماده ژلاتینی آن به خارج فشرده شده، از ضخامت قرصها کاسته میشود. به این جهت است که شبها قد انسان پس از کار سنگین روزانه 2 سانتیمتر کوتاهتر میشود. قد انسان هنگام صبح ، پس از برخاستن از خواب ، بلندتر از دیگر مواقع روز است

وبلاگ شخصي مهران يوسف فر گراوند...